Eit uoffisielt svar til «Ein eksplosjon av kjensler»

Kronikken åt Kjell Arne Harneshaug i Morgenbladet hever fleire veike punkt som til sist gjera heile teksten sløer (ukvasser).  Eg svarar honom på uoffisielt vis punktvis under:

Dei skal ha oss til å tru at noko viktig står på spel. Som om Gud og kvar mann har noko å tape på om sidemålet blir kutta, og nynorsken svekka. Kven har eigentleg noko å tape, spør eg?

Eitt svar ligger jo sjølvsagd i dei einskilde målførom: at fyr sers mange målføre ligger nynorsk nærare talemålet en gjengs bokmål (slik som at alle målføri utanum bergensk hava trju grammatiske kyn, ikkje tvau). Men ein krig millom målføri på slikt vis skal ikkje eg røra burti her. Eg skal i staden fokusera på meir intellektuelle utgangspunkt. Nemlegt: kvifor skulo me hava eit skriftmål her i landet som teker utgangspunkt i dansk? D’er meiningslaust. Difyr sjå slike som meg (eller berre meg, kven veit) dat som eit tap um nynorsken døyr. Difyr. Ikkje av di eg tykkjer kjærleik er eit gildt ord, ikkje av di eg skulde meina at nynorsken høyrer til dan norske kulturarven.

Dei er gullfisken i bollen. Dei snakkar brei dialekt og er trygg på den lokale identiteten. For dei er identitet knytt til heilt andre eigenskapar enn skrivenormalen. Dei bryr seg lite, så lenge dei kan skrive på dialekt. Der har du den perfekte arbeidsdelinga! Dialekt i sosiale medium og tekstmeldingar; bokmål til seriøse ting. Det er trass alt i det nære me vil vere oss sjølve.

Ein driven målmann veit at ein her berre tarv byta ut «bokmål» med «nynorsk», og so er dagen bergad. Dialekt til kvardags, nynorsk til dat offisiella. Men dat sér du vel lett sjølv, Harneshaug?

Når me skal skrive, viser det seg at den nynorske skrivemåten ikkje passar med det me intuitivt vil seie. Sjølv om me har vakse opp med nynorsk som hovudmål, er det brått nynorsken som er framand for oss. Einkvar rasjonell person vil i møte med denne personlege konflikten ta til fornufta. Det krev meir å lære kodane for nynorsk skrivemåte, enn å melde overgang til bokmål. Likevel er det nokon som forventar at me skal kjempe.

Meiner ein at saki er god, kjempar ein sjølvsagt vidare sjølv um ein møter motburd. Men sidan Harneshaug ikkje ynskjer at sjå saki frå fleire sidor, køyrer han seg fast i eit einskildspor, slik som her; og sér ikkje dei openberre svari.

Nynorsken er tung og teknisk som ein vestlandsk fjelltopp. Sjølv folk som har hatt nynorsk som hovudmål heile skulegangen klarar ikkje å navigere i skrivereglane. Ny rettskrivingsnormal eller ei. Skal ein meistre nynorsken, må ein vere jævlig interessert. Og medviten. Og uredd. Fordi skriving er risikosport, det. Ein gjer seg sårbar, og frykta for å bli stempla som inkompetent og kunnskapslaus ligg der.

Her hever eg, og ventelegt mange andre, komet fram til liknande tankar fyr lenge sidan. D’er at segja at Harneshaug hever eit viktugt poeng her.

Med utdanninga på plass, er det likevel nokre irrasjonelle sjeler som greier kunststykket.

Men so sér ein ut til at ty til ad hominem (personåtak). Irrasjonell av di du, Harneshaug, ikkje evnar at sjå saki frå fleire sidor, elder kvat?

Som krokrygga bitter gamal mann, når resten av Noreg har teke til vit i språkutviklingas determinisme

Dan same determinismen som hever gjort at gjengs bokmål i dag ligger myket nærare landsmålet en fyr hundrad år sidan? Elder kvat slags determinisme tenkjer du på, tru?

Nynorskdebatten er ein eksplosjon av kjensler, fullstendig blotta for det meir samansette, blotta for fornufta.

Dan sterkaste sida til målsaki er vitet (elder fornufti um ein vil). Dat sama vitet som hever ført bokmålet (og riksmålet méd) nærare landsmålet, av di d’er meiningslaust med eit danskt skriftmål i Norig.

Posisjonen og haldningane til nynorskpatriotane er rotfesta i verdiar og røyndomsoppfatningar som står for fall.

Ikkje min posisjon, ikkje mine haldningar. Stogga med stråmannargumentasjonen. Som du so greidt syner i teksten din, hever du ikkje sett deg godt nog inn i målsaki og argumenti som ho nyttar. Sjå ikkje berre til Noregs Mållag, sjå vidare. Leit gjerna upp argument sjølv, då fær ein seg sjølvsagt eit betre innsyn.

Kva med ord som hat, spør eg? Sidemålsopplæringa fungerer ikkje for nynorsken. Ho fører ikkje til auka toleranse og gjensidig forståing. Når danningsperspektivet har forvitra til fordel for nyttetenking og dyrking av valfridomsmyten, blir nynorskopplæringa opplevd som ei tvangstrøye. Det blir det meir hat enn kjærleik av. I tillegg er det grunn til å så tvil om læringsutbyttet. Ingen lærer nynorsk sidemål godt nok til at det har noko praktisk nytte, dersom det skal vere målet.

Her er eg langt på veg samd.

Framtida til nynorsken ligg ikkje i Oslo eller på Austlandet. Eller i Nord-Noreg, i Trøndelag eller på Sørlandet. Dersom nynorsken har ei framtid, ligg ho i kjerneområda til nynorsken: på Vestlandet.

Slettes ikkje. Upphavet til nynorsken er landsmålet, eit skriftmål fyr heila landet. Nynorsken passar ikkje som eit vestlandskt regionalmål. Eit regionalmål kann dessutan dårleg hevda livsens rett; då skulo vel alle dei andre regionarne au hava sine eigne regionalmål. Og dar ero me ikkje.

 Meir einsretting av den språklege kulturen vil bli lagnaden for det sentrumsstyrde Noreg.

Dat kann vera, og nett difyr er målsaki lika viktug i dag som nokon gong fyrr.

Advertisements
Dette innlegget vart posta under Målstrid, Nynorsk. Bokmerk permalenkja.

Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut / Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut / Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer no med Google+-kontoen din. Logg ut / Endre )

Koplar til %s